Medical Term Glossary

K

• Kaletka maziowa

  Mały, płaski woreczek wypełniony płynem maziowym, który leży między tkankami (np. ścięgnem a kością), pełniąc rolę poduszki amortyzującej tarcie. Kaletki skupiają się wokół barku, biodra, kolana i łokcia. Radiolog wspomina o nich przy opisie płynu lub stanu zapalnego — zapaleniu kaletki — najlepiej widocznego w MR lub USG.

  Also: bursa, bursae, kaletka

• Kamica żółciowa

  Małe, stwardniałe złogi tworzące się wewnątrz pęcherzyka żółciowego — gruszkowatego woreczka magazynującego żółć pod wątrobą. Wiele osób ma je, nie zdając sobie sprawy, a spokojny kamień często nie wymaga leczenia. Staje się problemem medycznym dopiero wtedy, gdy się przemieści, zablokuje przewód lub wywoła zapalenie.

  Also: cholecystolithiasis, choroba kamicy żółciowej, kamica pęcherzyka żółciowego

  warning

• Kardiomegalia (powiększone serce)

  Serce powiększone ponad normę widoczną w badaniu obrazowym. Na zdjęciu lub w TK jest ono większe niż oczekiwane w stosunku do szerokości klatki piersiowej. To objaw, a nie rozpoznanie — serce może być większe, gdy jego ściany pogrubiały na skutek nadciśnienia, gdy komory rozszerzyły się pod wpływem dodatkowego obciążenia lub gdy płyn zebrał się wokół serca.

  Also: poszerzone serce, powiększenie serca, powiększona sylwetka serca

  warning

• Karina (rozwidlenie tchawicy)

  Grzebień chrzęstny w miejscu, gdzie tchawica rozdziela się na dwa główne oskrzela — jedno do każdego płuca. Leży w środku klatki piersiowej, za mostkiem. Radiolog używa jej jako stałego punktu odniesienia i sprawdza, czy pobliskie struktury oraz rurki intubacyjne leżą prawidłowo.

  Also: bifurkacja tchawicy, carina, karina tchawicy

• Komory mózgu

  Cztery połączone, wypełnione płynem jamy w centrum mózgu. Produkują i krążą przezroczysty płyn amortyzujący, który skąpie mózg i rdzeń kręgowy. Ich rozmiar i kształt są rutynowo mierzone w badaniach, ponieważ zmiany mogą sugerować obrzęk, blokadę lub naturalne kurczenie się otaczającej tkanki.

  Also: czwarta komora, komory boczne, komory mózgowe

• Komórki powietrzne wyrostka sutkowatego

  Drobne, plastermiodopodobne przestrzenie powietrzne wewnątrz kości tuż za każdym uchem, połączone z uchem środkowym. Normalnie zawierają powietrze i pomagają regulować ciśnienie w uchu. Ponieważ leżą bezpośrednio przy mózgu, każde badanie TK lub MR głowy je ocenia i odnotowuje, czy są wolne, czy zawierają płyn.

  Also: komórki sutkowate, kość sutkowata, processus mastoideus

• Konflikt (impingement) w stawie

  Radiologiczne określenie na uciskanie — gdy dwie struktury wewnątrz stawu ocierają się lub ściskają podczas normalnego ruchu zamiast swobodnie się mijać. Najczęściej opisywany w barku (między kośćmi od góry) i biodrze (między głową kości a obrzeżem panewki), i nie zawsze bolesny.

  Also: FAI, impingement podbarkowy, konflikt podbarkowy

  warning

• Konsolidacja (zagęszczenie) płuca

  Obszar płuca, w którym drobne pęcherzyki płucne wypełnione są czymś innym niż powietrze — zazwyczaj płynem, ropą, krwią lub komórkami zapalnymi. W badaniu obrazowym wygląda gęściej i jaśniej niż zdrowe płuco. Najczęstszą przyczyną jest zapalenie płuc, jednak konkretne rozpoznanie zależy od wzorca, lokalizacji i objawów klinicznych.

  Also: choroba miąższu płuc, gęste zacienienie płuca, konsolidacja płucna

  warning

• Kopuła przepony (hemidiafragma)

  Jedna z dwóch połówek kopulastego mięśnia oddechowego tworzącego podłogę klatki piersiowej — lewa lub prawa. Na każdej kopule spoczywa jedno płuco. Radiolog wymienia ją, wskazując konkretną stronę — najczęściej gdy jedna kopuła leży wyżej niż druga lub ma nieregularny zarys.

  Also: hemidiafragma, hemidiaphragm, kopuła przepony

• Kostka

  Dwie kostne wyniosłości po bokach stawu skokowego — guzki, które można wyczuć i zobaczyć po wewnętrznej i zewnętrznej stronie kostki. To dolne zakończenia kości goleniowych obejmujące staw skokowy. Raporty wymieniają je, wskazując na jedną z tych wypukłości przy opisie zmiany.

  Also: guzek kostki, kostka boczna, kostka goleniowa

• Kostny (osseous)

  Medyczne słowo oznaczające po prostu „dotyczący kości" lub „zbudowany z kości". Radiolodzy używają go jako precyzyjnego przymiotnika przy opisywaniu struktur, zmian lub zmian dotyczących samego szkieletu, a nie otaczających tkanek miękkich — mięśni, ścięgien, narządów ani nerwów. Samo w sobie nie niesie ani dobrego, ani złego znaczenia.

  Also: dotyczący kości, kostny, kość

• Kości nadgarstka

  Osiem małych kości tworzących nadgarstek, ułożonych w dwóch rzędach między kośćmi przedramienia a kośćmi ręki. Umożliwiają zginanie, odchylanie i obracanie nadgarstka. Radiolog wymienia je, wskazując na okolicę nadgarstka lub konkretną kość, gdy opisuje znaleziony obraz.

  Also: carpal bones, carpus, kości carpalne

• Kości stępu

  Siedem kości tworzących tylną i środkową część stopy, między kostkami a długimi kośćmi stopy. Wśród nich są kość piętowa i kości budujące sklepienie stopy. W opisach badań ich nazwa wskazuje okolicę skokową i śródstopie lub konkretną kość przy opisie znaleziska.

  Also: kości pięty i śródstopia, kości skokowe, kości stępu

• Kość biodrowa

  Największa część miednicy — szeroka, wachlarzowata kość tworząca górną, rozchyloną część miednicy po każdej stronie. Jej górna krawędź to grzebień biodrowy, który można wyczuć, kładąc ręce na biodrach. W opisie badania oznacza jedynie górną część miednicy. Sam termin to czysta anatomia.

  Also: grzebień biodrowy, ilium, kość biodrowa

• Kość guziczna (guzik, coccyx)

  Guzik — mały, trójkątny wyrostek na samym dole kręgosłupa, poniżej kości krzyżowej. Zbudowany z kilku zrośniętych małych kości — szczątkowy odpowiednik ogona. W opisach zazwyczaj jedynie wskazuje najniższy punkt kręgosłupa. Samo słowo to neutralna anatomia.

  Also: coccyx, guzik, kość guziczna

• Kość korowa (istota zbita)

  Twarda, gęsta zewnętrzna warstwa kości — ta, którą można wyczuć pukając kłykciami w kość. Otacza i chroni miększą, gąbczastą warstwę wewnętrzną (kość beleczkową lub śródstopu). Większość wytrzymałości kości pochodzi właśnie z tej zewnętrznej powłoki, której integralność radiolog ocenia szczególnie uważnie przy poszukiwaniu złamań.

  Also: gęsta kość, istota zbita, kora

• Kość krzyżowa

  Duża, trójkątna kość u podstawy kręgosłupa, wciśnięta między dwie kości biodrowe. Powstaje ze zrośniętych kręgów i tworzy tylną ścianę miednicy. W opisie badania jej nazwa zazwyczaj jedynie wskazuje lokalizację znaleziska w okolicy dolnego kręgosłupa lub tylnej części miednicy.

  Also: dolna kość kręgosłupa, kość krzyżowa, kość ogonowa podstawa

• Kość kulszowa

  Dolna, tylna część miednicy — kość, na której faktycznie siedzimy. Po każdej stronie ma zaokrągloną guzowatość, potocznie zwaną guzem kulszowym, przejmującą ciężar ciała na krześle. W opisie badania nazwa ta wskazuje na dolno-tylną część miednicy przy opisie zmiany.

  Also: dolna kość miednicy, guz kulszowy, guzowatość kulszowa

• Kość piętowa (calcaneus)

  Największa kość stopy, tworząca piętę, na której się stoi i która amortyzuje każdy krok. Stanowi punkt przyczepu ścięgna Achillesa od strony łydki. W opisach badań pojawia się zazwyczaj jedynie jako wskazanie lokalizacji — samo słowo to neutralna anatomia.

  Also: calcaneus, kość piętowa, os calcanei

• Kość promieniowa (kość przedramienia)

  Jedna z dwóch kości przedramienia — ta po stronie kciuka, biegnąca od łokcia do nadgarstka. Przejmuje większość obciążenia w nadgarstku i umożliwia obrót dłoni do góry i do dołu. W opisie badania jej nazwa wskazuje dokładne miejsce znaleziska w obrębie przedramienia.

  Also: dalsza kość promieniowa, kość nadgarstkowa przedramienia, kość promieniowa

• Kość ramienna

  Długa kość ramienia, biegnąca od stawu barkowego do stawu łokciowego. Jej zaokrąglony szczyt tworzy głowę stawu barkowego, a dolny koniec buduje staw łokciowy. W opisie badania nazwa ta wskazuje jedynie lokalizację zmiany w obrębie ramienia. Sam termin to czysta anatomia.

  Also: humerus, kość ramienia, kość ramienna

• Kość strzałkowa (fibula)

  Cienka, długa kość biegnąca po zewnętrznej stronie podudzia, równolegle do grubszej piszczeli. Przenosi mało ciężaru ciała, ale stabilizuje nogę i tworzy kostny guzek po zewnętrznej stronie kostki. W opisach badań zazwyczaj jedynie wskazuje miejsce znaleziska w obrębie podudzia lub kostki.

  Also: fibula, kość boczna podudzia, kość strzałkowa

• Kość udowa (femur)

  Kość udowa — długa, silna kość biegnąca od biodra do kolana. To największa i najsilniejsza kość w ludzkim organizmie, dźwigająca pełny ciężar ciała przy każdym kroku. W opisach badań zazwyczaj jedynie wskazuje miejsce znaleziska w obrębie uda lub biodra. Samo słowo to neutralna anatomia.

  Also: femur, kość uda, kość udowa

• Kość łokciowa

  Jedna z dwóch kości przedramienia — ta po stronie małego palca, biegnąca od łokcia do nadgarstka. Tworzy kostny wyrostek łokciowy i główny zawias stawu łokciowego oraz mały guzek po stronie małego palca nadgarstka. W opisie badania jej nazwa wskazuje dokładne miejsce znaleziska w obrębie przedramienia.

  Also: kość przedramienia po stronie małego palca, kość łokciowa, ulna

• Kość łonowa

  Przednia część miednicy — kość wyczuwalna nisko z przodu, poniżej brzucha i powyżej pachwiny. Lewa i prawa połowa spotykają się pośrodku w małym stawie. Raporty wymieniają ją, wskazując przednią część pierścienia miednicznego przy opisie zmiany.

  Also: gałąź kości łonowej, kość łonowa, kość łonowa przednia

• Kość śródręcza

  Długie kości tworzące śródcze dłoni — te, których głowy (kostki) widać przy zaciśnięciu pięści. Jest ich pięć, każda biegnie od nadgarstka do podstawy palca. Raporty wymieniają je jedynie w celu wskazania, gdzie w dłoni leży zmiana.

  Also: kości dłoni, kości śródcza, kości śródręcza

• Kość śródstopia

  Długie kości w środkowej części stopy — te, które czujemy pod grzbietem stopy, biegnące od łuku ku palcom. Jest ich pięć, każda prowadzi do jednego palca. Raporty wymieniają je, wskazując, gdzie w stopie leży zmiana.

  Also: kości stopy środkowe, kości śródstopia, metatarsal

• Krtań

  Krtań — narząd z przodu szyi zawierający struny głosowe, leżący na szczycie tchawicy. Umożliwia mówienie, chroni drogi oddechowe podczas połykania i kieruje powietrze do płuc. Radiolodzy wymieniają ją, wskazując lokalizację zmian w tej części gardła.

  Also: górne drogi oddechowe krtań, jabłko Adama, krtań

• Krwawienie wewnątrzczaszkowe

  Krew, która wydostała się wewnątrz czaszki — do samej tkanki mózgowej lub do jednej z przestrzeni ją otaczających. Jest to ważne i wymagające szybkiego działania znalezisko, ponieważ świeża krew zajmuje miejsce, którego mózg nie ma do dyspozycji. Dokładna lokalizacja, rozmiar i przyczyna decydują o pilności leczenia.

  Also: ICH, intracranial haemorrhage, krwawienie w mózgu

  urgent

• Krwotok / krwawienie wewnętrzne

  Krew, która wydostała się poza naczynia krwionośne przeznaczone do jej transportu. W badaniu widoczna jako zbiornik lub pasmo krwi w tkance lub jamie ciała. Rozmiar, lokalizacja i to, czy wyciek wygląda na świeży czy stary — decydują o pilności postępowania. Wiele małych lub starych zbiorników jest obserwowanych, a nie leczonych.

  Also: aktywne krwawienie, haemorrhage, krwawienie

  urgent

• Krwotok podpajęczynówkowy

  Krwawienie do cienkiej, wypełnionej płynem przestrzeni otaczającej mózg, między dwiema jego ochronnymi warstwami. Jest to znalezisko wymagające szybkiego działania, ponieważ krew leży w tej samej przestrzeni co płyn mózgowo-rdzeniowy i może szybko wpłynąć na cały mózg. Przyczyna i ilość krwawienia decydują o sposobie leczenia.

  Also: SAH, krwawienie wokół mózgu, krwawienie z tętniaka mózgu

  urgent

• Krąg

  Jeden kręg — jedna z małych, ułożonych jedna na drugiej kości budujących kręgosłup. Człowiek ma ich około 33, biegnących od podstawy czaszki do kości guzicznej. W opisie badania to po prostu wskazanie poziomu kręgosłupa — jak numer domu wskazujący konkretne miejsce na ulicy. Samo słowo to zwykła anatomia.

  Also: kość kręgosłupa, krąg, kręg

• Kręgozmyk

  Jedno z kręgów kręgosłupa przesunęło się do przodu, do tyłu lub na bok względem kręgu leżącego poniżej, przez co słup kręgowy nie jest już idealnie wyprostowany. Przesunięcie jest często małe i stabilne, ale większe może zwężać kanał kręgowy lub uciskać nerw, powodując ból pleców lub objawy w nodze.

  Also: anterolisteza, cieśniowy kręgozmyk, obsunięcie kręgu

  warning

• Kąt przeponowo-żebrowy

  Ostry narożnik u dolnej krawędzi każdego płuca, gdzie zakrzywiona ściana klatki piersiowej spotyka się z kopułą przepony. W prawidłowym badaniu narożnik ten jest ostry i wyraźny. Radiolog obserwuje go uważnie, bo to jedno z pierwszych miejsc, gdzie gromadzi się płyn lub pojawia się bliznowacenie.

  Also: costophrenic angle, kąt CP, kąt przeponowo-żebrowy

• Kątnica (caecum)

  Pierwsze, workowate rozszerzenie jelita grubego, leżące nisko po prawej stronie brzucha w miejscu, gdzie jelito cienkie uchodzi do grubego. Od kątnicy odchodzi wyrostek robaczkowy. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa oznaczającego 'ślepy', bo kątnica tworzy ślepy zachyłek. Radiolog często wymienia ją, lokalizując znalezisko w prawym dole biodrowym.

  Also: caecum, cecum, kątnica

• Kłykieć

  Gładkie, zaokrąglone uwypuklenie na końcu kości, w miejscu gdzie styka się z inną kością, tworząc staw. Kłykcie obecne są w kolanie, łokciu, żuchwie i innych stawach. Radiolog używa tego słowa, wskazując dokładnie na ten zaokrąglony koniec konkretnej kości przy opisie znaleziska.

  Also: condyle, condyles, kłykcie