Podwichnięcie/zwichnięcie rzepki

Co to oznacza

Rzepka spoczywa zwykle w rowku z przodu kości udowej (bruzda bloczka) i gładko przesuwa się w górę i w dół podczas zginania kolana. Podwichnięcie to sytuacja, w której rzepka częściowo wysuwa się z tego rowka, po czym samoistnie wraca na miejsce. Zwichnięcie to sytuacja, w której rzepka wysuwa się całkowicie, zwykle przesuwając się na zewnętrzną stronę kolana, i wymaga nastawienia — czasem wraca na miejsce samoistnie przy prostowaniu kolana, a czasem potrzebna jest pomoc lekarza.

Dlaczego pojawia się w opisie TK lub MRI

Badanie obrazowe zwykle wykonuje się po zdarzeniu, gdy rzepka jest już nastawiona, aby sprawdzić uszkodzenia, które zwichnięcie zazwyczaj pozostawia. Głównym narzędziem jest MRI: poszukuje ono uszkodzenia więzadła rzepkowo-udowego przyśrodkowego (struktury najczęściej uszkadzanej), stłuczenia kości po wewnętrznej stronie rzepki i zewnętrznej stronie kości udowej w miejscu, gdzie obie powierzchnie się zderzyły, uszkodzenia chrząstki oraz ewentualnego oderwanego fragmentu kości lub chrząstki. Opis badania może też zawierać uwagi o cechach anatomicznych — płytkiej bruździe bloczka, wysoko ustawionej rzepce czy nieprawidłowym ustawieniu rotacyjnym — które zwiększyły ryzyko zwichnięcia.

Co zwykle to oznacza

Pierwsze w życiu zwichnięcie, zwłaszcza u nastolatka lub młodego dorosłego podczas uprawiania sportu, jest częste i zwykle dobrze się goi po okresie unieruchomienia, kontroli obrzęku i ustrukturyzowanym programie fizjoterapii, mającym na celu odbudowanie siły i kontroli wokół kolana. Ważniejszym pytaniem długoterminowym jest ryzyko ponownego zwichnięcia: nawroty są bardziej prawdopodobne u młodszych pacjentów, u osób z czynnikami ryzyka anatomicznego widocznymi w badaniu obrazowym oraz po drugim epizodzie. To właśnie ten profil ryzyka — bardziej niż sam pojedynczy incydent — decyduje o tym, czy wystarczy sama fizjoterapia, czy warto rozważyć stabilizację operacyjną.

Kiedy zgłosić się do lekarza

Każda osoba, która doświadczyła podwichnięcia lub zwichnięcia rzepki, powinna zostać oceniona przez lekarza, nawet jeśli rzepka wróciła na miejsce samoistnie i kolano wydaje się teraz w porządku, ponieważ uszkodzenie więzadeł i chrząstki nie zawsze jest oczywiste bez badania obrazowego. Zgłoś się na pilną pomoc, jeśli rzepka jest wyraźnie przemieszczona i nie wraca na miejsce, kolano jest bardzo obrzęknięte lub nie można na nim stanąć, bądź stopa lub podudzie są zdrętwiałe, zimne lub bez wyczuwalnego tętna. Później warto śledzić postępy fizjoterapii i zgłaszać każdy kolejny epizod uczucia, że kolano „zaraz się ugnie”.

Prosty obraz do wyobrażenia

Wyobraź sobie koło pociągu jadące po torze. Normalnie obrzeże koła utrzymuje je zablokowane na szynie. Podwichnięcie jest jak chwilowe najechanie koła na krawędź szyny, po czym z powrotem osiada ono na swoim miejscu. Zwichnięcie to całkowite zejście koła z toru, wymagające, aby ktoś podniósł je z powrotem na miejsce. Rzepka i jej rowek działają podobnie — a wykonywane później MRI w istocie sprawdza szynę i koło pod kątem uszkodzeń po tym „wykolejeniu”.