Tendinopatia ścięgna Achillesa

Co to znaczy

Tendinopatia ścięgna Achillesa to zmiany w obrębie ścięgna Achillesa — grubego, mocnego pasma łączącego mięśnie łydki z kością piętową — które rozwijają się w wyniku powtarzającego się przeciążenia w czasie, a nie pojedynczego urazu. Zamiast klasycznego obrazu stanu zapalnego, badania obrazowe i histologiczne pokazują włókna ścięgna stające się nieuporządkowane, pogrubiałe i mniej regularne niż prawidłowa struktura ścięgna, wraz z wrastaniem drobnych naczyń krwionośnych w obszary, w których normalnie ich nie ma. Może dotyczyć środkowej części ścięgna, kilka centymetrów powyżej pięty, albo jego dolnego odcinka, w miejscu przyczepu do kości piętowej — wtedy mówi się o tendinopatii przyczepowej ścięgna Achillesa, która zachowuje się nieco inaczej i często wiąże się z kostnym wyroślem z tyłu pięty.

Dlaczego pojawia się w opisie TK lub MR

MR i USG to podstawowe narzędzia oceny ścięgna Achillesa, ponieważ pokazują szczegóły tkanek miękkich, których nie widać w RTG ani TK. Opis stwierdzający tendinopatię zwykle wskazuje na pogrubienie ścięgna, zmiany sygnału lub struktury sugerujące nieuporządkowanie włókien, a czasem obecność płynu wokół ścięgna. W postaci przyczepowej badanie obrazowe może dodatkowo ujawnić ostrogę kostną z tyłu pięty lub podrażnienie pobliskiej kaletki maziowej. Radiolodzy odróżniają tendinopatię, będącą wyrazem zwyrodnienia i pogrubienia, od częściowego lub całkowitego zerwania, czyli poważniejszego uszkodzenia struktury ścięgna, ponieważ te dwa stany leczy się inaczej.

Co zwykle oznacza

Tendinopatia ścięgna Achillesa jest bardzo powszechna, zwłaszcza u biegaczy, u osób, które ostatnio zwiększyły intensywność aktywności fizycznej lub zmieniły obuwie, a także ogólnie w populacji od wieku średniego wzwyż, gdyż ścięgna z wiekiem naturalnie tracą część elastyczności. Zwykle rozwija się stopniowo, dając ból lub sztywność z tyłu kostki, nasilające się często rano lub na początku wysiłku i nieco łagodniejące w trakcie ruchu, by po nim powrócić. Większość przypadków ustępuje bez operacji. Najlepiej udokumentowaną metodą leczenia jest ustrukturyzowany, stopniowo zwiększany program ćwiczeń obciążających, często polegający na powolnych wspięciach i opuszczaniu pięty, który sprzyja przebudowie i wzmocnieniu ścięgna w ciągu kilku miesięcy. Ważną rolę odgrywają też modyfikacja aktywności, odpowiednie obuwie i stopniowy powrót do sportu. Mniejsza liczba przypadków przewlekłych, zwłaszcza tych, które nie reagują na kilka miesięcy dedykowanej terapii ruchowej, może wymagać rozważenia innych metod leczenia lub, sporadycznie, operacji.

Kiedy warto skonsultować wynik

Łagodne, przewlekłe pogrubienie ścięgna wykryte przypadkowo, bez istotnych objawów, zwykle nie wymaga pilnego działania. Warto zgłosić się do lekarza lub fizjoterapeuty przy utrzymującym się bólu, sztywności lub obrzęku z tyłu kostki, zwłaszcza jeśli wpływa to na codzienną aktywność lub nie ustępuje mimo odpoczynku, ponieważ wczesna, ukierunkowana terapia ruchowa zwykle daje lepsze efekty niż czekanie. Pilnej oceny wymaga nagły, ostry ból z uczuciem trzasku lub pęknięcia oraz trudność w odbiciu się od podłoża — może to wskazywać na zerwanie ścięgna, a nie tendinopatię.

Prosty sposób, by to sobie wyobrazić

Wyobraź sobie grubą linę splecioną z wielu ciasno skręconych włókien. Powtarzające się duże obciążenia, bez wystarczającego czasu na regenerację między nimi, mogą stopniowo rozstrzępić i rozluźnić te włókna, przez co lina staje się grubsza, ale mniej uporządkowana i nieco słabsza, choć wciąż nieprzerwana. Tendinopatia ścięgna Achillesa to właśnie taki stopniowy proces rozstrzępiania się włókien ścięgna, dlatego cierpliwe, systematyczne wzmacnianie, dające włóknom czas na uporządkowanie się i odbudowę, sprawdza się lepiej niż sam odpoczynek.