Kręg przejściowy lędźwiowo-krzyżowy (zespół Bertolottiego)

Co to oznacza

Najniższy ruchomy kręg dolnego odcinka kręgosłupa to zwykle L5, leżący tuż nad kością krzyżową — trójkątną kością łączącą kręgosłup z miednicą. W przypadku kręgu przejściowego lędźwiowo-krzyżowego ta granica jest zatarta: wyrostek poprzeczny, czyli skrzydłowaty wypustek po boku kręgu, jest powiększony po jednej lub obu stronach i albo styka się, albo tworzy rzekomy staw (pseudoartrozę), albo jest w pełni zrośnięty z kością krzyżową lub sąsiednią kością biodrową. Gdy wiąże się to z dolegliwościami bólowymi, mówi się czasem o zespole Bertolottiego, od nazwiska lekarza, który jako pierwszy go opisał.

Dlaczego pojawia się w opisie TK lub MRI

Radiolodzy rozpoznają tę odmianę, licząc kręgi i oceniając kształt oraz punkty styku najniższego segmentu lędźwiowego. Opis zwykle wskazuje, która strona jest powiększona, czy połączenie z kością krzyżową lub biodrową ma charakter stawowy, czy jest litym zrostem kostnym, oraz posługuje się skalą klasyfikacji (najczęściej Castellviego, typy I–IV), by opisać, jak rozległe jest to połączenie. Ten szczegół ma znaczenie, ponieważ może też zmieniać sposób liczenia i oznaczania poziomów kręgosłupa w dalszej części opisu.

Co to zazwyczaj oznacza

To wrodzona odmiana anatomiczna — coś, z czym człowiek się rodzi — a nie choroba ani uraz. Występuje u mniej więcej co dziesiątej do co piątej osoby, z których zdecydowana większość nigdy nie ma z tego powodu żadnych dolegliwości. Gdy objawy się pojawiają, mechanizm jest mechaniczny: dodatkowy staw lub zrost zmienia prawidłowy ruch i rozkład obciążeń na samym dole kręgosłupa, co z czasem może prowadzić do dodatkowego przeciążenia tego poziomu i jednostronnego bólu dolnej części pleców, czasem promieniującego do pośladka lub biodra. Nie u każdego, u kogo w badaniu stwierdzono tę odmianę, występuje z jej powodu ból — wiele osób z identycznym obrazem nie ma żadnych objawów, więc sama anatomia nie jest diagnozą bólu.

Kiedy warto skonsultować się z lekarzem

Jeśli ta odmiana została znaleziona przypadkowo i nie towarzyszą jej żadne objawy, zwykle nie wymaga żadnego leczenia ani kontroli. Jeśli jednak masz utrzymujący się ból dolnej części pleców po tej samej stronie, co stwierdzona zmiana, wspomnij o tym lekarzowi — leczenie zwykle zaczyna się zachowawczo, od fizjoterapii, celowanych zastrzyków lub modyfikacji aktywności, a bardziej zaawansowane kroki wprowadza się dopiero, gdy to nie pomaga. Zgłoś lekarzowi także wszelkie nowe drętwienie, mrowienie lub osłabienie nogi, ponieważ wymagają one osobnej oceny.

Obrazowe porównanie

Wyobraź sobie zestaw sztaplowanych krzeseł, w którym nogi najniższego krzesła są nieco szersze i trochę inaczej stykają się z podłogą niż nogi wszystkich krzeseł ułożonych powyżej. Cały stos i tak stoi stabilnie i dobrze funkcjonuje, ale to najniższe połączenie przenosi obciążenie w nieco inny sposób niż reszta. U większości osób to po prostu taka konstrukcja ich zestawu krzeseł — solidna i niczym niewyróżniająca się. U mniejszej grupy to właśnie to inne połączenie staje się z czasem miejscem, które zaczyna boleć po latach nieco nierównego obciążania.